IL PADRE NOSTRO

NOTE

(1) Cf Lc 11,2-4.

(2) Cf Mt 6,9-13.

(3) Didaché, 8, 2: SC 248, 174 (Funk, Patres apostolici 1, 20).

(4) Constitutiones apostolicae, 7, 24, 1: SC 336, 174 (Funk, Didascalia et Constitutiones Apostolorum, 1, 410).

(5) Cf Riti di Comunione [Embolismo]: Messale Romano (Libreria Editrice Vaticana, 1993) p. 419.

(6) Cf Tt 2,13.

(7) Tertulliano, De oratione, 1, 6: CCL 1, 258 (PL 1, 1255).

(8) Tertulliano, De oratione, 10: CCL 1, 263 (PL 1, 1268-1269).

(9) Sant'Agostino, Epistula 130, 12, 22: CSEL 44, 66 (PL 33, 502).

(10) Cf Lc 24,44.

(11) Cf Mt 5-7.

(12) San Tommaso d'Aquino, Summa theologiae, II-II, q. 83, a. 9, c: Ed. Leon. 9, 201.

(13) Cf Gv 17,7.

(14) Cf Mt 6,7; 1 Re 18,26-29.

(15) Didaché, 8, 3: SC 248, 174 (Funk, Patres apostolici, 1, 20).

(16) San Giovanni Crisostomo, In Matthaeum, homilia 19, 4: PG 57, 278.

(17) Cf 1 Pt 2,1-10.

(18) Cf Col 3,4.

(19) Tertulliano, De oratione, 1, 6: CCL 1, 258 (PL 1, 1255).

(20) San Tommaso d'Aquino, Summa theologiae, II-II, 83, 9, c: Ed. Leon. 9, 201.

(21) San Pietro Crisologo, Sermo 71, 3: CCL 24A, 425 (PL 52, 401).

(22) Cf Ef 3,12; Eb 3,6; 4,16; 10,19; 1 Gv 2,28; 3,21; 5,14.

(23) Tertulliano, De oratione, 3, 1: CCL 1, 258-259 (PL 1, 1257).

(24) Cf Gv 1,1.

(25) Cf 1 Gv 5,1.

(26) Cf 1 Gv 1,3.

(27) San Cirillo di Gerusalemme, Catecheses mystagogicae, 3, 1: SC 126, 120 (PG 33, 1088).

(28) San Cipriano di Cartagine, De dominica Oratione, 9: CCL 3A, 94 (PL 4, 541).

(29) Cf Concilio Vaticano II, Cost. past. Gaudium et spes, 22: AAS 58 (1966) 1042.

(30) Sant'Ambrogio, De sacramentis, 5, 19: CSEL 73, 66 (PL 16, 450).

(31) San Cipriano di Cartagine, De dominica Oratione, 11: CCL 3A, 96 (PL 4, 543).

(32) San Giovanni Crisostomo, De angusta porta et in Orationem dominicam, 3: PG 51, 44.

(33) San Gregorio di Nissa, Homiliae in Orationem dominicam, 2: Gregorii Nysseni opera, ed. W. Jaeger-H. Langerbeck, v. 72 (Leiden 1992) p. 30 (PG 44, 1148).

(34) San Giovanni Cassiano, Conlatio 9, 18, 1: CSEL 13, 265-266 (PL 49, 788).

(35) Sant'Agostino, De sermone Domini in monte, 2, 4, 16: CCL 35, 106 (PL 34, 1276).

(36) Cf Os 2,21-22; 6,1-6.

(37) Cf Gv 1,17.

(38) Cf 1 Gv 5,1; Gv 3,5.

(39) Cf Ef 4,4-6.

(40) Cf Concilio Vaticano II, Decr. Unitatis redintegratio, 8: AAS 57 (1965) 98; Ibid., 22: AAS 57 (1965) 105-106.

(41) Cf Mt 5,23-24; 6,14-15.

(42) Cf Concilio Vaticano II, Dich. Nostra aetate, 5: AAS 58 (1966) 743-744.

(43) Cf Gv 11,52.

(44) Sant'Agostino, De sermone Domini in monte, 2, 5, 18: CCL 35, 108-109 (PL 34, 1277).

(45) San Cirillo di Gerusalemme, Catecheses mystagogicae, 5, 11: SC 126, 160 (PG 33, 1117).

(46) Cf Gn 3.

(47) Cf Ger 3,19–4,1a; Lc 15,18.21.

(48) Cf Is 45,8; Sal 85,12.

(49) Cf Gv 12,32; 14,2-3; 16,28; 20,17; Ef 4,9-10; Eb 1,3; 2,13.

(50) Cf Ef 2,6.

(51) Cf Col 3,3.

(52) Cf Fil 3,20; Eb 13,14.

(53) Lettera a Diogneto, 5, 8-9: SC 33, 62-64 (Funk 1, 398).

(54) Cf Concilio Vaticano II, Cost. past. Gaudium et spes, 22: AAS 58 (1966) 1042.

(55) Cf Lc 22,15; 12,50.

(56) Cf 1 Cor 15,28.

(57) Cf Sal 111,9; Lc 1,49.

(58) Cf Sal 8; Is 6,3.

(59) Cf Sal 8,6.

(60) Cf Rm 3,23.

(61) Cf Eb 6,13.

(62) Cf Es 3,14.

(63) Cf Es 19,5-6.

(64) Cf Lv 19,2: « Siate santi, perché io, il Signore, Dio vostro, sono santo ».

(65) Cf Ez 20; 36.

(66) Cf Mt 1,21; Lc 1,31.

(67) Cf Gv 8,28; 17,8; 17,17-19.

(68) Cf Ez 20,39; 36,20-21.

(69) Cf Gv 17,6.

(70) Cf Fil 2,9-11.

(71) San Cipriano di Cartagine, De dominica Oratione, 12: CCL 3A, 96-97 (PL 4, 544).

(72) Cf Ez 36,20-22.

(73) San Pietro Crisologo, Sermo 71, 4: CCL 24A, 425 (PL 52, 402).

(74) Tertulliano, De oratione, 3, 4: CCL 1, 259 (PL 1, 1259).

(75) Cf Gv 14,13; 15,16; 16,24.26.

(76) San Cipriano di Cartagine, De dominica Oratione, 13: CCL 3A, 97 (PL 4, 545).

(77) Tertulliano, De oratione, 5, 2-4: CCL 1, 260 (PL 1, 1261-1262).

(78) Cf Tt 2,13.

(79) Preghiera Eucaristica IV: Messale Romano (Libreria Editrice Vaticana 1993) p. 413.

(80) Cf Gal 5,16-25.

(81) San Cirillo di Gerusalemme, Catecheses mystagogicae, 5, 13: SC 126, 162 (PG 33, 1120).

(82) Cf Concilio Vaticano II, Cost. past. Gaudium et spes, 22: AAS 58 (1966) 1042-1044; Ibid., 32: AAS: 58 (1966) 1051; Ibid., 39: AAS 58 (1966) 1057; Ibid., 45: AAS 58 (1966) 1065-1066; Paolo VI, Esort. ap. Evangelii nuntiandi, 31: AAS 68 (1976) 26-27.

(83) Cf Gv 17,17-20.

(84) Cf Mt 5,13-16; 6,24; 7,12-13.

(85) Cf Mt 18,14.

(86) Cf Gv 13,34; 1 Gv 3; 4; Lc 10,25-37.

(87) Cf Sal 40,8-9.

(88) Cf Gv 4,34; 5,30; 6,38.

(89) Cf Gv 8,29.

(90) Origene, De oratione, 26, 3: GCS 3, 361 (PG 11, 501).

(91) San Giovanni Crisostomo, In Matthaeum homilia 19, 5: PG 57, 280.

(92) Cf Rm 12,2; Ef 5,17.

(93) Cf Eb 10,36.

(94) Cf 1 Gv 5,14.

(95) Cf Lc 1,38.49.

(96) Sant'Agostino, De sermone Domini in monte, 2, 6, 24: CCL 35, 113 (PL 34, 1279).

(97) Cf Mt 6,25-34.

(98) Cf 2 Ts 3,6-13.

(99) San Cipriano di Cartagine, De dominica Oratione, 21: CCL 3A, 103 (PL 4, 551).

(100) 3 Cf Lc 16,19-31.

(101) Cf Mt 25,31-46.

(102) Cf Concilio Vaticano II, Decr. Apostolicam actuositatem, 5: AAS 58 (1966) 842.

(103) Cf 2 Cor 8,1-15.

(104) Dalla tradizione benedettina. Cf San Benedetto, Regola, 20: CSEL 75, 75-76 (PL 66, 479-480); Ibid., 48: CSEL 75, 114-119 (PL 66, 703-704).

(105) Detto attribuito a sant'Ignazio di Loyola; cf Pietro da Ribadeneyra, Tractatus de modo gubernandi sancti Ignatii, c. 6, 14: MHSI 85, 631.

(106) Cf Dt 8,3.

(107) Cf Gv 6,26-58.

(108) Cf Mt 6,34; Es 16,19.

(109) Sant'Ambrogio, De sacramentis, 5, 26: CSEL 73, 70 (PL 16, 453).

(110) Cf Es 16,19-21.

(111) Cf 1 Tm 6,8.

(112) Sant'Ignazio di Antiochia, Epistula ad Ephesios, 20, 2: SC 10bis, 76 (Funk 1, 230).

(113) Cf Gv 6,53-56.

(114) Sant'Agostino, Sermo 57, 7, 7: PL 38, 389-390.

(115) Cf Gv 6,51.

(116) San Pietro Crisologo, Sermo 67, 7: CCL 24A, 404-405 (PL 52, 402).

(117) Cf Lc 15,11-32.

(118) Cf Lc 18,13.

(119) Cf Ef 1,7.

(120) Cf Mt 26,28; Gv 20,23.

(121) Cf 1 Gv 4,20.

(122) Cf Mt 5,23-34; 6,14-15; Mc 11,25.

(123) Cf Fil 2,1.5.

(124) Cf Gv 13,1.

(125) Cf Mt 18,23-35.

(126) Cf Mt 5,43-44.

(127) Cf 2 Cor 5,18-21.

(128) Cf Giovanni Paolo II, Lett. enc. Dives in misericordia, 14: AAS 72 (1980) 1221-1228.

(129) Cf Mt 18,21-22; Lc 17,3-4.

(130) Cf 1 Gv 3,19-24.

(131) Cf Mt 5,23-24.

(132) San Cipriano di Cartagine, De dominica Oratione, 23: CCL 3A, 105 (PL 4, 535-536).

(133) Cf Mt 26,41.

(134) Cf Lc 8,13-15; At 14,22; 2 Tm 3,12.

(135) Cf Rm 5,3-5.

(136) Cf Gc 1,14-15.

(137) Origene, De oratione, 29, 15 e 17: GCS 3, 390-391 (PG 11, 541-544).

(138) Cf Mt 4,1-11.

(139) Cf Mt 26,36-44.

(140) Cf Mc 13,9.23.33-37; 14,38; Lc 12,35-40.

(141) Cf Gv 17,11.

(142) Cf 1 Cor 16,13; Col 4,2; 1 Ts 5,6; 1 Pt 5,8.

(143) Cf Giovanni Paolo II, Esort. ap. Reconciliatio et paenitentia, 16: AAS 77 (1985) 214-215.

(144) Preghiera eucaristica IV: Messale Romano (Libreria Editrice Vaticana 1993) p. 417.

(145) Sant'Ambrogio, De sacramentis, 5, 30: CSEL 73, 71-72 (PL 16, 454).

(146) Cf Gv 14,30.

(147) Cf Gv 12,31; Ap 12,10.

(148) Cf Ap 12,13-16.

(149) Cf Ap 1,4.

(150) Riti di Comunione [Embolismo]: Messale Romano (Libreria Editrice Vaticana 1993) p. 419.

(151) Cf Ap 1,6; 4,11; 5,13.

(152) Cf Lc 4,5-6.

(153) Cf 1 Cor 15,24-28.

(154) Cf Lc 1,38.

(155) San Cirillo di Gerusalemme, Catecheses mystagogicae, 5, 18: SC 126, 168 (PG 33, 1124).